Ο ΦΠΑ αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους έμμεσους φόρους που εφαρμόζονται στην Ελλάδα αλλά και στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Παρότι όλοι τον πληρώνουμε σχεδόν καθημερινά όταν αγοράζουμε προϊόντα ή υπηρεσίες, πολλοί δεν γνωρίζουν πραγματικά τι είναι, πώς υπολογίζεται, ποιος τον αποδίδει στο κράτος και γιατί αποτελεί βασικό κομμάτι της φορολογικής λειτουργίας κάθε επιχείρησης.
Είτε είστε ιδιώτης που θέλει να κατανοήσει τι πληρώνει στις αγορές του, είτε σκοπεύετε να ξεκινήσετε τη δική σας επιχείρηση, η κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του είναι απαραίτητη. Στον παρακάτω οδηγό θα βρείτε όλες τις πληροφορίες που χρειάζεστε, με απλό και κατανοητό τρόπο.
Τι σημαίνει;
Είναι τα αρχικά των λέξεων “Φόρος Προστιθέμενης Αξίας“.
Πρόκειται για έναν έμμεσο φόρο που επιβάλλεται σχεδόν σε κάθε στάδιο παραγωγής, διακίνησης και πώλησης προϊόντων ή υπηρεσιών. Στην πραγματικότητα, ο τελικός καταναλωτής είναι αυτός που επιβαρύνεται οικονομικά με τον φόρο, ενώ οι επιχειρήσεις λειτουργούν ως ενδιάμεσοι φορείς είσπραξης και απόδοσής του προς το κράτος.
Με απλά λόγια:
- αγοράζετε ένα προϊόν,
- πληρώνετε την τιμή του μαζί με τον αναλογούντα ΦΠΑ,
- η επιχείρηση εισπράττει το ποσό,
- στη συνέχεια αποδίδει τον φόρο στο Δημόσιο μέσω των φορολογικών της δηλώσεων.
Έτσι, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πηγές φορολογικών εσόδων του κράτους.
Πώς λειτουργεί;
Για να γίνει πιο κατανοητός ο τρόπος λειτουργίας του, ας δούμε ένα απλό παράδειγμα.
Ένας κατασκευαστής πουλάει ένα προϊόν σε έναν χονδρέμπορο.
Ο χονδρέμπορος το μεταπωλεί σε ένα κατάστημα λιανικής.
Το κατάστημα το πουλάει στον τελικό καταναλωτή.
Σε κάθε στάδιο προστίθεται ΦΠΑ στην αξία της συναλλαγής.
Ωστόσο, κάθε επιχείρηση έχει δικαίωμα να συμψηφίσει τον φόρο που πλήρωσε στις αγορές της με τον ΦΠΑ που εισέπραξε από τις πωλήσεις της.
Έτσι, ουσιαστικά κάθε επιχείρηση αποδίδει μόνο τη διαφορά.
Ο τελικός καταναλωτής όμως δεν έχει δικαίωμα συμψηφισμού και επομένως επιβαρύνεται με ολόκληρο το ποσό του φόρου.
Γιατί υπάρχει ο ΦΠΑ;
Ο βασικός σκοπός του είναι η συγκέντρωση δημοσίων εσόδων για τη χρηματοδότηση του κράτους.
Μέσω αυτού χρηματοδοτούνται:
- η δημόσια υγεία,
- η παιδεία,
- οι υποδομές,
- οι δημόσιες υπηρεσίες,
- τα κοινωνικά επιδόματα,
- οι κρατικές επενδύσεις.
Ο συγκεκριμένος φόρος θεωρείται ιδιαίτερα αποτελεσματικός, καθώς εισπράττεται σταδιακά σε όλη την αλυσίδα της οικονομικής δραστηριότητας.
Ποιος πληρώνει πραγματικά τον ΦΠΑ;
Ένα από τα πιο συνηθισμένα ερωτήματα είναι ποιος πληρώνει τελικά τον ΦΠΑ.
Η απάντηση είναι ότι:
Η επιχείρηση δεν επιβαρύνεται οικονομικά από τον φόρο, αλλά τον εισπράττει για λογαριασμό του κράτους.
Ο τελικός καταναλωτής είναι αυτός που καταβάλλει το ποσό μέσω της τελικής τιμής αγοράς.
Για παράδειγμα:
Εάν αγοράσετε ένα προϊόν αξίας 100 ευρώ πλέον ΦΠΑ 24%, θα πληρώσετε συνολικά 124 ευρώ.
Τα 24 ευρώ αποτελούν φόρο που η επιχείρηση θα αποδώσει στο Δημόσιο.
Ποιοι είναι οι συντελεστές στην Ελλάδα;
Στην Ελλάδα εφαρμόζονται διαφορετικοί συντελεστές, ανάλογα με το είδος του αγαθού ή της υπηρεσίας.
Οι βασικοί συντελεστές είναι:
Κανονικός συντελεστής
Ο υψηλότερος συντελεστής εφαρμόζεται στη μεγάλη πλειονότητα προϊόντων και υπηρεσιών.
Μειωμένος συντελεστής
Αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών, όπως ορισμένα τρόφιμα, υπηρεσίες εστίασης ή μεταφορές, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.
Υπερμειωμένος συντελεστής
Εφαρμόζεται σε αγαθά κοινωνικής σημασίας, όπως συγκεκριμένα φάρμακα, βιβλία ή άλλα είδη που προβλέπει ο νόμος.
Οι συντελεστές ενδέχεται να μεταβάλλονται με βάση τις εκάστοτε φορολογικές ρυθμίσεις.
Ποιες επιχειρήσεις υποχρεούνται να χρεώνουν ΦΠΑ;
Σχεδόν όλες οι επιχειρήσεις που πραγματοποιούν πωλήσεις αγαθών ή παρέχουν υπηρεσίες υποχρεούνται να εντάσσονται στο καθεστώς ΦΠΑ.
Αυτό σημαίνει ότι πρέπει:
- να εκδίδουν νόμιμα παραστατικά,
- να αναγράφουν τον αντίστοιχο ΦΠΑ,
- να υποβάλλουν περιοδικές δηλώσεις,
- να αποδίδουν τον φόρο στο Δημόσιο.
Η υποχρέωση αυτή αφορά τόσο τις ατομικές επιχειρήσεις όσο και τις εταιρείες.
Υπάρχουν επιχειρήσεις που απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ;
Ναι. Η φορολογική νομοθεσία προβλέπει περιπτώσεις απαλλαγής.
Παραδείγματα αποτελούν:
- μικρές επιχειρήσεις που εντάσσονται στο ειδικό καθεστώς απαλλαγής, εφόσον πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις,
- συγκεκριμένες ιατρικές υπηρεσίες,
- ορισμένες εκπαιδευτικές υπηρεσίες,
- ασφαλιστικές υπηρεσίες,
- χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες,
- ειδικές περιπτώσεις εξαγωγών και διεθνών συναλλαγών.
Οι απαλλαγές αυτές προβλέπονται από την ισχύουσα φορολογική νομοθεσία και εφαρμόζονται μόνο όταν πληρούνται συγκεκριμένα κριτήρια.
Μπορεί να σας ενδιαφέρει: Πώς υπολογίζεται η φορολογία εισοδήματος;
Τι σημαίνει τιμή χωρίς και με ΦΠΑ;
Στις περισσότερες συναλλαγές θα συναντήσετε δύο διαφορετικές τιμές.
Καθαρή αξία
Είναι η πραγματική αξία του προϊόντος ή της υπηρεσίας πριν προστεθεί ο φόρος.
Τελική αξία
Περιλαμβάνει την καθαρή αξία μαζί με τον αναλογούντα ΦΠΑ.
Για τους ιδιώτες συνήθως εμφανίζεται μόνο η τελική τιμή.
Για τις επιχειρήσεις αναγράφονται και οι δύο τιμές στα τιμολόγια.
Δείτε ακόμα: Ποια είναι η φορολογία ατομικής επιχείρησης
Τι είναι ο εκπιπτόμενος ΦΠΑ;
Οι επιχειρήσεις δεν αποδίδουν ολόκληρο τον ΦΠΑ που εισπράττουν.
Έχουν το δικαίωμα να τον αφαιρέσουν που κατέβαλαν στις επαγγελματικές τους αγορές.
Παράδειγμα:
Μία επιχείρηση εισπράττει:
10.000 ευρώ ΦΠΑ από τις πωλήσεις της.
Παράλληλα πλήρωσε:
7.000 ευρώ ΦΠΑ για αγορές προϊόντων, εξοπλισμού και υπηρεσιών.
Στο κράτος θα αποδώσει μόνο:
3.000 ευρώ.
Αυτός ο μηχανισμός είναι που διαφοροποιεί τον ΦΠΑ από άλλους φόρους.
Πότε αποδίδεται;
Οι επιχειρήσεις υποβάλλουν περιοδικές δηλώσεις σύμφωνα με το φορολογικό καθεστώς στο οποίο υπάγονται.
Κατά την υποβολή της δήλωσης υπολογίζεται:
- ο ΦΠΑ που εισπράχθηκε,
- ο ΦΠΑ που καταβλήθηκε,
- η διαφορά που πρέπει να πληρωθεί ή να επιστραφεί.
Η έγκαιρη υποβολή των δηλώσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η καθυστέρηση μπορεί να επιφέρει πρόστιμα και προσαυξήσεις.
Τι συμβαίνει στις ενδοκοινοτικές συναλλαγές;
Οι συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ακολουθούν ειδικούς κανόνες.
Σε αρκετές περιπτώσεις εφαρμόζεται μηδενικός συντελεστής κατά την πώληση, ενώ ο φόρος αποδίδεται στη χώρα προορισμού μέσω ειδικών διαδικασιών.
Οι κανόνες αυτοί έχουν στόχο την αποφυγή της διπλής φορολόγησης αλλά και της φοροδιαφυγής.
Ποια είναι τα συνηθέστερα λάθη σχετικά με τον ΦΠΑ;
Πολλοί θεωρούν λανθασμένα ότι:
- ο ΦΠΑ αποτελεί κέρδος της επιχείρησης,
- όλες οι υπηρεσίες έχουν τον ίδιο συντελεστή,
- όλες οι επιχειρήσεις είναι υποχρεωμένες να χρεώνουν ΦΠΑ,
- υπολογίζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο,
- οι απαλλαγές ισχύουν για όλους.
Στην πραγματικότητα, κάθε περίπτωση εξαρτάται από τη φορολογική νομοθεσία και το αντικείμενο δραστηριότητας της επιχείρησης.
Συχνές ερωτήσεις για τον ΦΠΑ
Είναι ίδιος σε όλες τις χώρες;
Όχι. Κάθε χώρα εφαρμόζει διαφορετικούς συντελεστές και ειδικές φορολογικές ρυθμίσεις.
Αφορά μόνο τις επιχειρήσεις;
Όχι. Οι επιχειρήσεις τον διαχειρίζονται, αλλά ο τελικός καταναλωτής είναι αυτός που τον πληρώνει.
Μπορεί μια επιχείρηση να απαλλαγεί από τον αυτόν;
Ναι, εφόσον πληροί τις προϋποθέσεις που προβλέπει η ισχύουσα φορολογική νομοθεσία.
Γιατί αναγράφεται ξεχωριστά στα τιμολόγια;
Για να είναι σαφές ποιο μέρος της συνολικής αξίας αποτελεί φόρο και ποιο αφορά την καθαρή αξία της συναλλαγής.
Το OpinionFeed θα παρακολουθεί και θα αναλύει τις εξελίξεις. Μείνετε συντονισμένοι.
