Η σπονδυλολίσθηση είναι μια πάθηση της σπονδυλικής στήλης κατά την οποία ένας σπόνδυλος μετατοπίζεται σε σχέση με τον σπόνδυλο που βρίσκεται ακριβώς από κάτω του. Εμφανίζεται συχνότερα στην οσφυϊκή μοίρα, δηλαδή χαμηλά στη μέση, και μπορεί να προκαλέσει από ήπιο πόνο μέχρι σημαντικά νευρολογικά συμπτώματα όταν η μετατόπιση επηρεάζει τις νευρικές δομές.
Η διάγνωση της σπονδυλολίσθησης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένας ασθενής θα χρειαστεί χειρουργική επέμβαση. Σε αρκετές περιπτώσεις η πάθηση μπορεί να υπάρχει χωρίς ιδιαίτερα συμπτώματα ή να αντιμετωπίζεται αρχικά συντηρητικά. Η θεραπευτική προσέγγιση εξαρτάται από τον τύπο και τον βαθμό της ολίσθησης, την ηλικία, την παρουσία αστάθειας, την πίεση στα νεύρα και, κυρίως, από το πόσο επηρεάζονται η καθημερινότητα και η λειτουργικότητα του ασθενούς.
Τι είναι η σπονδυλολίσθηση και γιατί εμφανίζεται;
Η σπονδυλική στήλη αποτελείται από σπονδύλους τοποθετημένους ο ένας πάνω στον άλλο. Όταν ένας από αυτούς μετακινηθεί προς τα εμπρός —και σπανιότερα προς τα πίσω— σε σχέση με τον γειτονικό του, δημιουργείται σπονδυλολίσθηση.
Η μετατόπιση μπορεί να σχετίζεται με διαφορετικούς μηχανισμούς. Για τον λόγο αυτό, η πάθηση δεν είναι ίδια σε όλους τους ασθενείς.
Μία βασική μορφή είναι η ισθμική σπονδυλολίσθηση. Συνδέεται με βλάβη ή κάταγμα κόπωσης σε μια μικρή περιοχή του σπονδύλου που ονομάζεται pars interarticularis. Τέτοιες αλλοιώσεις μπορούν να εμφανιστούν ιδιαίτερα σε νεότερα άτομα ή αθλητές που πραγματοποιούν επαναλαμβανόμενες κινήσεις υπερέκτασης της μέσης. Η AAOS αναφέρει ότι αθλήματα όπως η γυμναστική, η άρση βαρών και δραστηριότητες που επιβαρύνουν επανειλημμένα την οσφυϊκή μοίρα μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο.
Μια άλλη συχνή μορφή στους ενήλικες είναι η εκφυλιστική σπονδυλολίσθηση. Στην περίπτωση αυτή, οι αλλοιώσεις που συμβαίνουν με την πάροδο του χρόνου στους μεσοσπονδύλιους δίσκους και στις αρθρώσεις της σπονδυλικής στήλης μπορούν να μειώσουν τη σταθερότητα μεταξύ δύο σπονδύλων και να οδηγήσουν σε μετατόπιση.
Υπάρχουν επίσης λιγότερο συχνές μορφές που σχετίζονται με συγγενείς ανατομικές διαφορές, τραυματισμούς, παθήσεις του οστού ή προηγούμενες επεμβάσεις στη σπονδυλική στήλη.
Δείτε ακόμη: Tι είναι η στένωση σπονδυλικής στήλης και πως αντιμετωπίζεται;
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει η σπονδυλολίσθηση;
Η σπονδυλολίσθηση δεν προκαλεί πάντα συμπτώματα. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να ανακαλυφθεί τυχαία σε μια ακτινογραφία ή άλλη απεικονιστική εξέταση που πραγματοποιήθηκε για διαφορετικό λόγο.
Όταν υπάρχουν συμπτώματα, το συχνότερο είναι ο πόνος στη μέση. Μπορεί να μοιάζει με μυϊκό πόνο, να επιδεινώνεται κατά τη δραστηριότητα και να υποχωρεί με την ξεκούραση. Σε ορισμένες περιπτώσεις επεκτείνεται προς τους γλουτούς ή το πίσω μέρος των μηρών.
Άλλα πιθανά συμπτώματα είναι:
- δυσκαμψία στην οσφυϊκή μοίρα,
- αίσθημα τάσης στους οπίσθιους μηριαίους,
- δυσκολία στην παρατεταμένη ορθοστασία ή στο περπάτημα,
- πόνος που κατεβαίνει προς το ένα ή και τα δύο κάτω άκρα,
- μυρμήγκιασμα ή μούδιασμα,
- αίσθημα καύσου,
- μυϊκή αδυναμία.
Όταν η μετατόπιση περιορίζει τον διαθέσιμο χώρο για κάποια νευρική ρίζα, τα συμπτώματα μπορούν να θυμίζουν ισχιαλγία. Έτσι, ο ασθενής δεν αισθάνεται μόνο πόνο στη μέση αλλά ενδεχομένως και πόνο που ακολουθεί συγκεκριμένη πορεία κατά μήκος του ποδιού.
Σε μεγαλύτερου βαθμού ολίσθηση μπορεί να παρατηρηθεί σημαντικότερη πίεση των νευρικών δομών. Για αυτό η ένταση του πόνου δεν είναι το μοναδικό στοιχείο που αξιολογείται. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τυχόν νευρολογικές διαταραχές και η εξέλιξή τους.
Σπάνια αλλά σοβαρά συμπτώματα, όπως νέα σημαντική αδυναμία στα πόδια, απώλεια ελέγχου της ούρησης ή της αφόδευσης ή μούδιασμα στην περιοχή γύρω από τα γεννητικά όργανα και το περίνεο, απαιτούν άμεση ιατρική εκτίμηση.
Ποιοι είναι οι βαθμοί της σπονδυλολίσθησης;
Η σπονδυλολίσθηση ταξινομείται συχνά ανάλογα με το ποσοστό μετατόπισης του ενός σπονδύλου πάνω στον άλλο.
Συνήθως χρησιμοποιούνται πέντε βαθμοί:
1ου βαθμού: μετατόπιση έως περίπου 25%.
2ου βαθμού: μετατόπιση περίπου 25–50%.
3ου βαθμού: μετατόπιση περίπου 50–75%.
4ου βαθμού: μετατόπιση περίπου 75–100%.
5ου βαθμού: πολύ σοβαρή μετατόπιση, κατά την οποία ο σπόνδυλος έχει χάσει ουσιαστικά τη φυσιολογική σχέση του με τον υποκείμενο σπόνδυλο.
Οι χαμηλού βαθμού περιπτώσεις είναι συχνότερες. Η AAOS χαρακτηρίζει γενικά ως υψηλού βαθμού τις ολισθήσεις στις οποίες η μετατόπιση ξεπερνά το 50%. Αυτές οι περιπτώσεις έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να συνοδεύονται από σημαντικό πόνο, νευρολογική επιβάρυνση ή ανάγκη χειρουργικής αξιολόγησης.
Ωστόσο, ο βαθμός από μόνος του δεν καθορίζει τη θεραπεία. Ένας ασθενής με σχετικά μικρή μετατόπιση μπορεί να έχει έντονα συμπτώματα λόγω πίεσης ενός νεύρου, ενώ ένας άλλος με μεγαλύτερη ολίσθηση μπορεί να εμφανίζει περιορισμένες ενοχλήσεις.
Για αυτό η αξιολόγηση πρέπει πάντοτε να συνδυάζει την απεικόνιση με τα συμπτώματα και τη νευρολογική εξέταση.
Πώς γίνεται η διάγνωση της σπονδυλολίσθησης;
Η διάγνωση ξεκινά με λεπτομερές ιατρικό ιστορικό και κλινική εξέταση. Ο ιατρός αξιολογεί πού εντοπίζεται ο πόνος, πότε εμφανίζεται, ποιες κινήσεις τον επιδεινώνουν και αν συνυπάρχουν μουδιάσματα, αδυναμία ή πόνος στα κάτω άκρα.
Κατά τη νευρολογική εξέταση μπορεί να ελεγχθούν η μυϊκή δύναμη, τα αντανακλαστικά και η αισθητικότητα.
Οι απλές ακτινογραφίες της σπονδυλικής στήλης μπορούν να δείξουν τη θέση των σπονδύλων και τον βαθμό της μετατόπισης. Σε ορισμένες περιπτώσεις πραγματοποιούνται και δυναμικές ακτινογραφίες σε κάμψη και έκταση, ώστε να διερευνηθεί αν υπάρχει παθολογική κινητικότητα και αστάθεια μεταξύ των σπονδύλων.
Η μαγνητική τομογραφία είναι ιδιαίτερα χρήσιμη όταν υπάρχουν συμπτώματα που υποδηλώνουν πίεση νευρικών δομών. Επιτρέπει την αξιολόγηση των μεσοσπονδύλιων δίσκων, των νευρικών ριζών και του σπονδυλικού σωλήνα.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί αξονική τομογραφία για λεπτομερέστερη απεικόνιση των οστικών δομών.
Το σημαντικό είναι ότι η απεικόνιση δεν πρέπει να εξετάζεται απομονωμένα. Η σωστή θεραπεία αποφασίζεται με βάση τον συνδυασμό κλινικών και απεικονιστικών ευρημάτων.
Πώς αντιμετωπίζεται η σπονδυλολίσθηση;
Η θεραπεία προσαρμόζεται σε κάθε ασθενή. Η παρουσία σπονδυλολίσθησης στην απεικόνιση δεν αποτελεί από μόνη της ένδειξη χειρουργείου.
Σε πολλές περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για χαμηλού βαθμού ολίσθηση χωρίς σοβαρό νευρολογικό έλλειμμα, εφαρμόζεται αρχικά συντηρητική αντιμετώπιση.
Ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να περιλαμβάνει προσωρινή τροποποίηση δραστηριοτήτων που επιβαρύνουν τη μέση, πρόγραμμα φυσικοθεραπείας και ειδικές ασκήσεις για την ενδυνάμωση των μυών που υποστηρίζουν τη σπονδυλική στήλη. Η βελτίωση της κινητικότητας και της μυϊκής σταθεροποίησης μπορεί να περιορίσει σημαντικά τα συμπτώματα.
Φαρμακευτική αγωγή για τον έλεγχο του πόνου ή της φλεγμονής μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί όταν κρίνεται κατάλληλη από τον θεράποντα ιατρό.
Η AAOS αναφέρει ότι σε αρκετούς ασθενείς με χαμηλού βαθμού σπονδυλολίσθηση τα συμπτώματα μπορούν να βελτιωθούν με μη χειρουργική αντιμετώπιση.
Χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να εξεταστεί όταν υπάρχει σοβαρή ή προοδευτική ολίσθηση, σημαντική πίεση των νεύρων, επίμονος πόνος παρά την κατάλληλη συντηρητική θεραπεία ή νευρολογικές διαταραχές.
Στόχος μιας επέμβασης είναι, ανάλογα με το πρόβλημα, η αποσυμπίεση των νευρικών δομών και η αποκατάσταση της σταθερότητας της σπονδυλικής στήλης. Μία από τις επεμβάσεις που χρησιμοποιούνται είναι η σπονδυλοδεσία, κατά την οποία επιδιώκεται σταθεροποίηση του πάσχοντος τμήματος. Η North American Spine Society διαθέτει ξεχωριστές κατευθυντήριες οδηγίες για την αξιολόγηση και θεραπεία τόσο της ισθμικής όσο και της εκφυλιστικής οσφυϊκής σπονδυλολίσθησης.
Δεν χρειάζεται όμως κάθε περίπτωση το ίδιο χειρουργείο. Η επιλογή της τεχνικής εξαρτάται από τον τύπο της ολίσθησης, το επίπεδο της σπονδυλικής στήλης, την ύπαρξη στένωσης ή αστάθειας και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε ασθενούς.
Πότε χρειάζεται αξιολόγηση από εξειδικευμένο ιατρό;
Ένας επίμονος πόνος στη μέση δεν σημαίνει απαραίτητα σπονδυλολίσθηση. Υπάρχουν πολλές διαφορετικές μυοσκελετικές και νευρολογικές παθήσεις με παρόμοια συμπτώματα.
Ιατρική αξιολόγηση είναι σημαντική όταν ο πόνος επιμένει, επανέρχεται συστηματικά ή επηρεάζει την εργασία, τον ύπνο, τη βάδιση και την καθημερινότητα. Ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει όταν συνυπάρχουν ισχιαλγία, μούδιασμα, μυϊκή αδυναμία ή αλλαγές στη βάδιση.
Η σπονδυλολίσθηση χρειάζεται εξατομικευμένη εκτίμηση, καθώς δύο ασθενείς με παρόμοια εικόνα σε μία ακτινογραφία μπορεί να χρειάζονται εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση.
Ο Δρ. Παναγιώτης Κυριακόγγονας είναι Στρατιωτικός Ιατρός – Νευροχειρουργός με αντικείμενο τη χειρουργική της σπονδυλικής στήλης. Σύμφωνα με τα επίσημα επαγγελματικά στοιχεία του, είναι Επιμελητής στη Νευροχειρουργική Κλινική Ενδοσκοπικής και Ελάχιστα Επεμβατικής Χειρουργικής Σπονδυλικής Στήλης και Εγκεφάλου στο ΙΑΣΩ και πραγματοποιεί επεμβάσεις και στο ΙΑΣΩ Θεσσαλίας. Η εξειδικευμένη αξιολόγηση μπορεί να καθορίσει εάν μια περίπτωση σπονδυλολίσθησης χρειάζεται παρακολούθηση, συντηρητική θεραπεία ή χειρουργική αντιμετώπιση.
Συμπέρασμα
Η σπονδυλολίσθηση είναι μια πάθηση που μπορεί να κυμαίνεται από ένα τυχαίο εύρημα χωρίς συμπτώματα μέχρι μία σημαντική αιτία πόνου, νευρικής πίεσης και λειτουργικού περιορισμού.
Η παρουσία της δεν συνεπάγεται αυτόματα χειρουργική επέμβαση. Η σωστή αντιμετώπιση βασίζεται στον τύπο και τον βαθμό της μετατόπισης, στην ύπαρξη αστάθειας ή νευρικής πίεσης, στα συμπτώματα και στις ανάγκες του κάθε ασθενούς.
Για αυτό, όταν υπάρχουν επίμονες ενοχλήσεις στη μέση ή νευρολογικά συμπτώματα, η ακριβής διάγνωση από εξειδικευμένο ιατρό αποτελεί το βασικό πρώτο βήμα για την επιλογή της κατάλληλης θεραπείας.
Για περισσότερα ενημερωτικά άρθρα γύρω από ζητήματα υγείας, κοινωνίας και σύγχρονης καθημερινότητας, μπορείτε επίσης να παρακολουθείτε τη θεματολογία του OpinionFeed.gr.
Δείτε ακόμη: Spondylolisthesis explained: When back pain comes from spinal instability
